مانند عقل . و قسم دوّم ( از واحد بالخصوص ) و آن عبارت است از واحدى كه به لحاظ طبيعت معروض وحدت قبول قسمت مىكند يا بالذات آن را قبول مىكند مانند مقدار واحد ( زيرا مقدار كه همان كميّت است بالذات قبول قسمت وهمى مىكند ) و يا بالعرض قبول قسمت مىكند ( نه بالذات ) مانند جسم طبيعى واحد ( كه قبول قسمت مىكند ، لكن نه بالذات بلكه ) به لحاظ مقدار ( طول و عرض و عمق ) آن . و واحد بالعموم ( نيز بر دو قسم است ) : 1 - يا واحد بالعموم مفهومى است . 2 - و يا واحد بالعموم به معنى گسترش و شمول وجودى است . و قسم اوّل ( واحد بالعموم مفهومى ) يا واحد نوعى است مانند وحدت انسان و يا واحد جنسى است مانند وحدت حيوان و يا واحد عرضى است مانند وحدت ماشى ( رونده ) و ضاحك ( خندان ) . و واحد بالعموم به معنى گسترش وجودى مانند وجود منبسط ( كه جلوه و فيض حق‌تعالى است و در عين وحدت همهء هستىهاى امكانى را زير پوشش خود دارد ) . و واحد غيرحقيقى آن چيزى است كه به‌واسطه عروض غير بر آن ، متصف به وحدت مىگردد ، به اين طريق كه به‌گونه‌اى با واحد حقيقى متحد مىگردد ، مانند زيد و عمرو ( كه واحد غيرحقيقى هستند ) ، زيرا آنها در انسان بودن واحدند و مانند انسان و فرس كه در حيوان بودن واحدند ( و در حقيقت اين حيوانيت است كه واحد است ، نه انسان و فرس ، انسان و فرس دو نوع از حيوان و كثيرند ، ولى چون مشترك در حيوانيت هستند ، وصف وحدت را به آنها اسناد داده‌ايم و اين اسناد غير حقيقى است ) . و نامهاى واحد غيرحقيقى به‌واسطه اختلاف جهت وحدت بالعرض ، مختلف مىباشد ، پس وحدت در معنى نوع « تماثل » ناميده مىشود و وحدت در معنى جنس « تجانس » نام دارد و وحدت در كيف « تشابه » و وحدت در كم « تساوى » و وحدت در وضع « توازى » و وحدت در نسبت « تناسب » ناميده مىشود .